Showing posts with label Ανεμώλια. Show all posts
Showing posts with label Ανεμώλια. Show all posts

Sunday, September 15, 2013

Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Ισίδωρου Ζουργού «Ανεμώλια»


Ένα ταξίδι προς το ανοιχτό πέλαγος και την αποφυγή των μεγάλων ευθυνών περιγράφεται με ποιητική γλαφυρότητα στο βραβευμένο βιβλίο του Ισίδωρου Ζουργού, «Ανεμώλια».  Ένα βιβλίο που αντιπροσωπεύει την χαμένη γενιά των «εταίρων», φίλοι από το σχολείο, πέντε σαραντάρηδες αναπολούν την ανεμελιά της νιότης.  Όμως, η ιστορία δεν είναι τόσο απλή.  Δεν είναι ένα βιβλίο αντρών οι οποίοι διαθέτουν το ίδιο χιούμορ και την ίδια διάθεση από τα παλιά.  Δεν γελάμε και κλαίμε με τις τύχες τους.  Όχι μόνο.  Τα «Ανεμώλια» είναι ένα μυθιστόρημα που καθρεπτίζει μια ολόκληρη κοινωνία της σύγχρονης Ελλάδας, της νεοελληνικής πραγματικότητας.

Όπως περιγράφεται στο εξώφυλλο του βιβλίου, Τα «Ανεμώλια" είναι ένα βιβλίο για την αντρική φιλία και τη φυγή. Μια παρέα φίλων από παιδιά δραπετεύει μ' ένα ιστιοπλοϊκό στην αρχή του καλοκαιριού αφήνοντας πίσω για πάντα όλη την προηγούμενη ζωή τους. Μέσα από τις περιπέτειες του ταξιδιού, το πικρό χιούμορ, τα απρόοπτα και την παλινδρομική μνήμη του αφηγητή αναδύεται ο πρόσφατος νεοελληνικός μηδενισμός και η δίνη στην οποία έχει πέσει η χώρα τα τελευταία τριάντα χρόνια.

Μοιάζει να θέλει μια ολόκληρη γενιά να πετάξει προς το πουθενά, να τα παρατήσει όλα για χάρη της φυγής.  Μοιάζει να μην υπάρχει μέσος όρος πλέον.  Όλα υφίστανται ως ακραία -- όλα όσα πιστεύουμε, ζούμε, αισθανόμαστε.  Βρισκόμαστε ανάμεσα σε δύο πόλους μεταξύ μιζέριας και απόλυτης ελαφρότητας.  Η κατάθλιψη της μεσοαστικής μάζας αντιπαρατίθεται με τα ροζ σύννεφα των ξένοιαστων ελλήνων.  Κάπως σαν τη σύγχρονη λογοτεχνία μας.  Κάπως σαν την σύγχρονη ποπ κουλτούρα μας.  Η αμβροσία των λίγων έναντι του φαστ φουντ των πολλών.  Η καλοτυχία, η ευημερία, η υπέρτατη χαρά έναντι της κακοτυχίας, της θλίψης και της απελπισίας του Έλληνα.

Μα, που πήγε ο μέσος όρος;  Μοιάζει να υπάρχουν λίγοι που έχουν απομείνει στη μέση.  Οι ακραίες συμπεριφορές μας κυριεύουν: η χυδαιολογία, η βιαιότητα, το επιφανειακό, το νεκρό βλέμμα, η απάθεια, το μπανάλ (μερικά χαρακτηριστικά αντιπροσωπεύουν και τους ίδιους τους πρωταγωνιστές).  Που πήγε όμως ο μέσος όρος, ο μέσος Έλληνας;  Υπήρχε ποτέ ικανοποίηση;  Συμβιβασμός;  Ευαρέσκεια;  Ως λαός υπήρχαμε κάποτε ευτυχισμένοι δίχως να μας τραβολογούν οι δύο πόλοι της μιζέριας και της ελαφρότητας;  Να πρέπει να ανήκουμε σε ένα από τους δύο;  Εκείνοι που βρίσκονται ακριβώς στη μέση, τους ακούει κανείς;  Αναρωτιέμαι αν η μετριότητα έχει φωνή.

Επιπλέον, η αγωνία των πρωταγωνιστών να εξιδανικεύουν το παρελθόν, μου θύμισε το «Αμερικανικό ειδύλλιο» του Φίλιπ Ροθ.  Η έντονη επιθυμία να γυρίσουν στο ειδυλλιακό παρελθόν δεν αφήνει περιθώριο στους άντρες της παλαιάς γειτονιάς της Θεσσαλονίκης να αναπτυχθούν μαζί με μια κοινωνία που αλλάζει, μεταμορφώνεται και επομένως ωριμάζει.  Δεν αφήνει ούτε το περιθώριο να κατανοήσουν τις αντιξοότητες και τις τραγωδίες που ακολουθούν τη ζωή του καθενός.  Παρόμοια εξέλιξη έχει και ο πρωταγωνιστής του Ροθ ο οποίος αντί να βρει τρόπο φυγής, οχυρώνεται στην ψευδαίσθηση μιας άνετης προαστιακής ζωής, ανήμπορος να αντιμετωπίσει την σκληρή πραγματικότητα που τον περικυκλώνει.

Στο ταξίδι της φυγής « …το πιο σημαντικό ήταν όχι που θα πάμε άλλα αν θ’ αλλάξουμε ποτέ εμείς οι ίδιοι…»  Στο ταξίδι της ζωής, ίδιοι δεν μένουμε.  Και όσο φωνάζει όλη η παρέα του Θερσίτη μέσα της αυτό που εκφράζει δυνατά η γυναίκα του Μυκηναίου, «Φέρε τα νιάτα μου πίσω!», τα νιάτα δεν επιστρέφουν.  Άρα κοιτάζουμε μπροστά στο ανοιχτό πέλαγος.  Γιατί η ζωή είναι μια θάλασσα σε όλο της το μεγαλείο.  Ο Ζουργός μας μαγεύει με την αφήγηση του και μας παρασύρει σε αυτό το ταξίδι του άπιαστου ονείρου.  Όμως, γνωρίζει καλά το πώς θα μας προσγειώσει.  Η Ιθάκη του είναι εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε.  Είναι η ίδια η ζωή που ζούμε.  Το ταξίδι είναι κυκλικό.  Γιατί υπάρχει μέσος όρος.  Υπάρχει συμβιβασμός και ευχαρίστηση σε αυτή την επιλογή.

«Τελείωσα το ημερολόγιο και τώρα δεν ξέρω τι να το κάνω.  Κοινές ιστορίες με καθημερινούς ανθρώπους, ποιον ενδιαφέρει;» αναρωτιέται ο Νίκος Χαλκίνης, ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου.
Εμάς ενδιαφέρει, φυσικά.  Όλους εμάς τους κοινούς άλλα ιδιαίτερους ανθρώπους που ζούμε ώσπου να φτάσουμε στο τέλος του ίδιου κύκλου.